www.e-laboratoria.pl

Jak prawidłowo pobierać próbki

01.02.2016 08:27

Sztuka prawidłowego poboru prób

 

Pobór prób

Podczas poboru próby, z całkowitej ilości danego materiału pobierana jest mała, najczęściej dość przypadkowa objętość. Właśnie ona służyć będzie jako podstawa do dalszej analizy jakościowej. Wyłącznie czyste i reprezentatywne próbki mogą dostarczyć rzeczywistej informacji o jakości, składzie lub właściwościach danego materiału.

Pobór próby to pierwszy i zazwyczaj kłopotliwy do powtórzenia moment w całym łańcuchu póżniejszych działań. Analiza próbki może być przeprowadzona z użyciem najnowszych technologii, ale nawet najlepsza technologia będzie bezużyteczna, jeżeli materiał wyjściowy będzie niskiej jakości. Taki błąd będzie nam towarzyszył na całej drodze analizy jakościowej, powodując złą ocenę całej partii materiału. Rzetelna informacja może być dostarczona wyłącznie w przypadku, gdy próbka została pobrana właściwie oraz prawidłowo zabezpieczana podczas całego procesu poboru prób i jej dostarczenia do punktu analizy.

 

Jak zatem pobrać próbkę?

Przed przystąpieniem do poboru próbki należy sprawdzić, jakie normy w tym zakresie obowiązują w danej branży. Zaleca się zawsze korzystać z wcześniej opracowanych wytycznych zakładowych. Wszystkie kroki towarzyszące poborowi próbki należy dokumentować. Pozwoli to na późniejsze odtworzenie warunków jej pobrania i może być bezcenne do jej prawidłowej oceny.

 

Lokalizacja punktu poboru próbki

Warunki poboru próbki powinny zabezpieczać ja przez zanieczyszczeniem. W przypadku próbek trudnych (np. o wysokiej lepkości) zawsze należy rozważyć użycie próbników jednorazowych, a nawet sterylnych. Podczas czynności związanych z przygotowaniem i samym poborem próbki, należy upewnić sie, że na jej skład nie będą miały wpływu żadne czynniki zewnętrzne. Nawet niewielkie zanieczyszczenie może spowodować znaczące zakłamania wyników. Przykładem mogą być detergenty używane do mycia i czyszczenia próbników, czy warunki ich przechowywania.

 

Lokalizacja miejsca poboru prob

 

Kto może pobierać próbkę?

Wyłącznie kwalifikowany personel może przeprowadzać pobór prób. Należy zagwarantować, iż procedura zawsze będzie wykonywana zgodnie z obowiązującymi normami.

Jednak przede wszystkim niezbędna jest wiedza techniczna, pozwalająca na właściwą identyfikację i przeciwdziałanie zmiennym warunkom podczas poboru prób. Wyłącznie dobrze przeszkolony personel może rozpoznać błędy podczas poboru i zareagować stosownie do zaistniałej sytuacji.

 

Personel pobierający próby

 

Czym pobierać próbki, czyli odpowiednie wyposażenie

Wybór odpowiedniego sprzętu zależy od wielu czynników. Wpływają na niego właściwości pobieranego materiału, jak również rodzaj próbnika, zbiornik, lokalizacja punktu poboru materiału oraz częstotliwość pobierania próbki. Niezależnie od indywidualnych wymogów, wyposażenie musi sprostać wymaganiom ogólnym:

 

Materiał próbnika

Próbnik musi być wykonany z materiału neutralnego, który nie reaguje z próbką. Rodzaj materiału neutralnego zależy oczywiście od materiału pobieranego. Generalnie próbniki wykonane ze stali nierdzewnej lub wysokiej jakości tworzyw sztucznych jak np. PTFE są w większości przypadków odpowiednie. Mechanicznie wykonanie próbnika musi gwarantować nieodrywanie się z jego powierzchni żadnych elementów lub cząstek materiału.

 

Czyszczenie próbnika

Próbnik musi być łatwy w czyszczeniu oraz (jeżeli to wymagane) w sterylizacji. Skomplikowane procedury, konieczność uciążliwego demontażu utrudniają utrzymanie czystości. W przemyśle spożywczym polecane są fabrycznie sterylizowane próbniki jednorazowe, które nie wchodzą do użytku po raz drugi.

W naszym katalogu: Próbniki jednorazowe

 

Konstrukcja próbnika

Próbnik nie może mieć na powierzchniach kontaktujących się z medium żadnych rowków lub szczelin. Pobierany materiał bardzo trudno jest usunąć z takich obszarów, co powoduje kontaminację nowej próbki (tzw. efekt pamięci).

 

Powierzchnia próbnika

Powierzchnie stykające się z medium muszą być bardzo gładkie (np. wykonane ze stali elektropolerowanej lub PTFE). Zapobiega to gromadzeniu się materiału i ułatwia czyszczenie. Przy wyborze odpowiedniego sprzętu do pobierania próbek należy jakość wykończenia powierzchni wewnętrznych. Tylko dobrze przygotowane, gładkie powierzchnie będą spełniały wszelkie normy jakościowe.

 

Techniki poboru próbek - pobieranie próbek analitycznych i fizycznych

Podczas testowania fizycznego określana jest gęstość nasypowa, rozkład materiału i, jeżeli jest to wymagane, rozkład barw lub zanieczyszczeń. W tym wypadku bardzo ważnym jest by próbnik podczas pracy nie niszczył lub nie zmieniał właściwości materiału. Te same standardy muszą być zachowane podczas pakowania i transportu próbki. Próbka musi dotrzeć do laboratorium w stanie niezmienionym.

Podczas poboru próbek analitycznych należy dodatkowo zwrócić uwagę na zachowanie najwyższej możliwej czystości. Czasem właściwości fizyczne próbki nie są istotne, zwłaszcza, jeżeli próbka będzie przed badaniem poddawana procesom przygotowawczym. W takim wypadku dopuszczalne jest używanie próbników, które mogą naruszać strukturę próbki jednak bez naruszania jej czystości.

 

Techniki poboru próbki

Techniki poboru probek

A: pobór próbki punktowej, B - przekrojowej, C - dennej

 

Próbka punktowa

Próbka jest pobierana z wcześniej określonego punktu. Tego typu pobór przeprowadza się celem określenia właściwości materiału w konkretnym punkcie lub celem pobania serii próbek z różnych warstw, dających w sumie próbkę przekrojową.

 

Próbka przekrojowa

Próbka pobierana jest przekrojowo przez wszystkie warstwy produktu, dając reprezentatywny obraz w całym przekroju.

 

Próbka denna

Próbka pobierana z dolnej części objętości produktu. Punktem odniesienia dla miejsca poboru jest dno zbiornika lub naczynia.

 

Zakończenie procedury poboru próbki

Po pobraniu, próbka musi być zapakowana i zabezpieczona na czas transportu. Najlepsze pod tym wzledem są próbniki z bezpośrednio połączonym pojemnikiem do gromadzenia próbki. Dzięki temu próbka nie ma kontaktu ze środowiskiem zewnętrznym oraz jest gotowa do transportu praktycznie w chwili jej pobrania.

W naszym katalogu: Próbnik QuickPicker

 

Wymogi odnośnie technik pakowania i pojemników do transportu próbek są identyczne jak te odnośnie samych próbników. Także tutaj należy zwrócić uwagę na możliwość zanieczyszczenia próbki przez materiał użyty do pakowania oraz pozostałości po innych próbkach. Po zamknięciu, pojemnik z próbką musi zostać opisany i zaplombowany celem uniemożliwienia falsyfikacji jego zawartości. Jeżeli to konieczne, materiał należy transportować w określonej i kontrolowanej temperaturze.

 W naszym katalogu: Butelki HDPE z plombą

 

Zabezpieczenie próbki



Zabezpieczenie miejsca poboru

Jeżeli próbki są pobierane z worków lub toreb, punkt poboru należy ponownie zamknąć. Wykorzystuje się tu specjalne zaklejki z klejem do powierzchni trudnych, dodatkowo spełniające rolę etykiety pozwalającej na opisanie przeprowadzonej czynności sprawdzającej. Zaklejki mogą być fabrycznie wyposażone w logo użytkownia.

 

Zaklejki

W naszym katalogu: Zaklejki do zaklejania otworów

Na podstawie artykułu "Take samples - but do it right" opublikowanego na stronie firmy Buerkle: 
www.buerkle.de/en/knowhow/take-samples-but-do-it-right.html 

Opublikowane w: Poradnik laboratoryjny
Autor:

Buerkle, tłumaczenie Jan Iwanicki

Rekomendowani producenci